Historia Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie /1951-2011/

Historię Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie można podzielić na 3 okresy. Pierwszy to działalność w okresie Polski Ludowej do roku 1991; drugi okres to wejście w życie ustawy o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 roku, na mocy której osoby prawne i fizyczne mogą zakładać i prowadzić szkoły niepubliczne. Oznacza to przyznanie Niższemu Seminarium Duchownego uprawnień szkoły publicznej aż do odwołania: wreszcie trzeci okres zaczyna się 1 września 2002 roku wraz z przekształceniem Niższego Seminarium Duchownego-Liceum Ogólnokształcącego z 4-letniej szkoły ponadpodstawowej na 3-letnią szkołę ponadgimnazjalną.

I . Niższe Seminarium Duchowne w czasach władzy komunistycznej /1951-1991/

Niższe Seminarium Duchowne w Częstochowie rozpoczęło swoja działalność l września 1951 roku pod nazwą: Częstochowskie Seminarium Duchowne - Wydział Przygotowawczy. Założycielem szkoły był bp Zdzisław Goliński (1951-1963), a jej zorganizowaniem zajął się ks. dr Bronisław Panek, pierwszy rektor Niższego Seminarium Duchownego. Liczba uczniów w pierwszym roku istnienia wynosiła ogółem 86, w tym na dwóch pierwszych kursach było 66, a na trzecim 20.
Pierwszy rok funkcjonowania Niższego Seminarium Duchownego był czasem obserwacji i przygotowywania właściwych norm i zasad dla dalszego działania tej instytucji. Podsumowaniem tych obserwacji i wskazaniem zasad na przyszłość było pismo bpa Zdzisława Golińskiego do ks. rektora Bronisława Panka z dnia 21 sierpnia 1952 roku. Z treści pisma wynika, że Niższe Seminarium Duchowne łączy się organizacyjnie z Wyższym Seminarium Duchownym Diecezji Częstochowskiej w Krakowie. Na czele instytucji stoi kierownik, będący w stosunku do Księdza Rektora Seminarium w Krakowie -wicerektorem. Ks. bp Goliński zaznaczył, że w nomenklaturze wewnętrznej wicerektor może być tytułowany rektorem. Uczniowie Niższego Seminarium Duchownego, podzieleni na 4 kursy (klasy) nazywają się alumnami. Według bpa Zdzisława Golińskiego program nauk ma uzdalniać alumnów do uzyskania państwowych świadectw dojrzałości, a wychowaniu religijnym należy kłaść nacisk, oprócz wiedzy i pobożności, na wyrobienie liturgiczne. W systemie wychowawczym ważne miejsce powinno zajmować wychowanie patriotyczne i społeczne alumnów.
Powyższe zasady znalazły swoje odbicie w statucie z dnia 31 sierpnia 1952 roku. W tym dniu bp Zdzisław Goliński podpisał "Statut Częstochowskiego Seminarium Duchownego Diecezji Częstochowskiej - Wydział Przygotowawczy w Częstochowie. Statut regulował życie seminaryjne w okresie władzy komunistycznej, która nie tylko nie uznawała prawnie istnienia niższych seminariów, ale przemocą likwidowała ich działalność w innych diecezjach. Najwięcej zlikwidowano ich w 1952 roku. Niższe Seminarium Duchowne w Częstochowie szczęśliwie uniknęło likwidacji, ale było systematycznie nękane i zagrożone w swoim istnieniu.
Dla alumnów szczególnie dotkliwa była kwestia egzaminów maturalnych. W tym miejscu warto zaznaczyć, że zgodnie ze statutem, przy przyjmowaniu do szkoły kandydaci i ich rodzice mieli być informowani, że "seminarium w Częstochowie przygotowuje wyłącznie do diecezjalnego seminarium w Krakowie i nie wydaje świadectw ukończenia nauki, uprawniających do starania się o przyjęcie na państwowe uczelnie akademickie". W tej sytuacji wydawano tylko świadectwa ukończenia seminarium z pieczęcią Kurii Diecezjalnej. Warunkiem otrzymania tego typu świadectwa było zdanie egzaminu dojrzałości przed komisją złożoną z profesorów Niższego Seminarium Duchownego, powołanych przez ordynariusza diecezji. W statucie zaznaczono, że posiadanie tego świadectwa w połączeniu z właściwymi cechami duszy daje prawo do przyjęcia do Seminarium Duchownego Diecezji Częstochowskiej w Krakowie. Niezależnie od tego diecezjalnego egzaminu dojrzałości seminarium ułatwiało przystąpienie do państwowego egzaminu dojrzałości.. Pewne możliwości w tym względzie zostały stworzone po roku 1956, w wyniku ustaleń Komisji Wspólnej Rządu PRL i Episkopatu. Co prawda władze państwowe nadal odmawiały niższym seminariom prawa organizowania egzaminów maturalnych z prawami państwowymi, ale każda szkoła prowadzona przez instytucje kościelne mogła indywidualnie ubiegać się o zorganizowanie egzaminów maturalnych przed Państwową Komisją Egzaminacyjną. Również uczniowie klasy IV mogli być dołączeni do maturzystów szkoły państwowej. Jednakże te ustalenia okazały się fikcją. Władze państwowe odmówiły przyznania praw państwowych niższym seminariom uzasadniając, że takie uprawnienia mogą uzyskać tylko szkoły prywatne zorganizowane na wzór szkół państwowych. Zdaniem władz Polski Ludowej niższe seminaria nie odpowiadają tym wymogom i jako instytucje kościelne nie były i nie są nadzorowane przez władze oświatowe.
W tym czasie jedyną możliwością zdawania egzaminów maturalnych przez absolwentów niższych seminariów było ubieganie się o składanie eksternistycznego egzaminu dojrzałości. Dzięki zabiegom ks. rektora Stanisława Okamfera doprowadzono do egzaminu dojrzałości dla absolwentów Niższego Seminarium Duchownego w systemie eksternistycznym w gmachu Liceum Ogólnokształcącego im. R. Traugutta w Częstochowie w połowie maja 1957 roku. Do tego egzaminu przystąpiło 65 absolwentów z lat 1956 -57. Egzamin odbywał się w formie pisemnej i ustnej. Obejmował 10 przedmiotów: język polski, język francuski, historia, biologia, geografia, astronomia, matematyka, logika, chemia i fizyka.
Rok później absolwenci Niższego Seminarium Duchownego już nie mogli zdawać egzaminu w takiej formie jak to miało miejsce w roku 1957. Wyszło nowe zarządzenie władz, na mocy którego absolwenci seminarium mogli indywidualnie zdawać maturę eksternistyczną dla dorosłych w Wydziale Oświaty. Stanowiło to kolejne trudności ze strony władzy państwowej. Taka sytuacja utrzymywał się przez ponad 20 lat. W rezultacie zmniejszała się też systematycznie liczba kandydatów do seminarium. Często rezygnowali oni z tej szkoły z uwagi na brak uprawnień szkół państwowych. Dopiero wybór kard. Karola Wojtyły na papieża i wydarzenia sierpniowe z roku 1980 oraz powstanie NSZZ Solidarność spowodowały złagodnienie polityki władz i stworzyły lepsze warunki do starań o uzyskanie uprawnień szkoły państwowej.
W nowej sytuacji politycznej ks. rektor Stanisław Urbański (1980-1984) podjął działania zmierzające do uzyskania przez szkołę uprawnień szkół państwowych. W wyniku tych starań Niższe Seminarium Duchowne miało przyznawane w/w uprawnienia w roku szkolnym 1980/81 i następnych latach aż do roku szkolnego 1984/85, z tym że co roku musiało występować z wnioskiem o ich przyznanie do władz oświatowych. Przyznanie w/w uprawnień było ważnym etapem w rozwoju Niższego Seminarium Duchownego, gdyż w szkole można było przeprowadzać egzamin dojrzałości przed Państwowa Komisją Egzaminacyjną, a świadectwa wydawane przez seminarium zostały uznane za równorzędne ze świadectwami odpowiedniego liceum państwowego.
W 1986 roku Ministerstwo Oświaty i Wychowania nie przyznało Niższemu Seminarium Duchownemu uprawnień szkoły państwowej na rok szkolny 1985/86. Kiedy zaś nowy biskup częstochowski Stanisław Nowak wystąpił o nadanie praw państwowych na rok szkolny 1986/87, władze oświatowe zwróciły się o przedłożenie stosownych dokumentów niezbędnych do przyznania w/w uprawnień. Ponadto w dniach 7-10 stycznia 1987 roku przeprowadzono wizytację w Niższym Seminarium Duchownym. W wyniku tych działań podjęto decyzję o przyznaniu w/w uprawnień na rok szkolny 1986/87, a następnie na kolejne lata aż do roku szkolnego 1990/91.
Ogólnie można stwierdzić, że od 1981 roku aż do 1990 roku przyznawano szkole uprawnienia szkoły państwowej, ale tylko na 1 rok Co roku Seminarium musiało spełniać wymagania władz oświatowych, a tym samym ulegała zmianie wizja szkoły i zasady jej funkcjonowania. Zostały one skonkretyzowane w statucie Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie z dnia 17 lutego 1987 roku podpisanym przez biskupa Stanisława Nowaka. W dokumencie należy odnotować trzy istotne elementy dotyczące tej placówki dydaktyczno-wychowawczej.
Po pierwsze trzeba zwrócić uwagę na zmianę nazwy szkoły. Dotychczas szkoła działała jako Częstochowskie Seminarium Duchowne - Wydział Przygotowawczy. Statut wprowadza nową nazwę: Niższe Seminarium Duchowne w Częstochowie, które jest instytucją dydaktyczno-wychowawczą, a zarazem ośrodkiem pielęgnowania i formacji powołań kapłańskich nakazanym przez powszechne prawo Kościoła / kan. 234 &1 Kodeksu Prawa Kanonicznego/
Po drugie statut określa główny cel Seminarium, którym jest "pielęgnowanie zalążków powołania" przy równoczesnym uwzględnieniu procesu nauczania i wychowania właściwego szkole średniej, a także specjalnej formacji religijnej /kan. 234 par.1 KPK/. Chodzi o to, aby wychowankowie w sposób wolny mogli rozeznać swoje powołanie i odpowiedzieć na Boży dar, podejmując formację życia kapłańskiego w Wyższym Seminarium Duchownym. W stosunku do statutu z 1952 roku zwraca się tutaj uwagę na tych wychowanków, którzy nie wybiorą życia kapłańskiego. Dla nich Niższe Seminarium Duchowne ma być autentyczną szkołą do pełnego człowieczeństwa, solidnej wiedzy oraz apostolstwa, które uzdolni ich do owocnego włączenia się w działalność Kościoła we własnym ich środowisku".
Po trzecie, statut wprowadził zasadniczą zmianę dotyczącą zarządzania Seminarium. Dotychczas kierownictwo Niższego Seminarium Duchownego należało do rektora Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Częstochowskiej w Krakowie, chociaż było to jedynie zwierzchnictwo nominalne, gdyż bezpośrednia władzę w Niższym Seminarium Duchownym sprawowali wicerektorzy, mieszkający w Częstochowie. Ta więź w postaci unii personalnej została rozwiązana, a kierownictwo Niższego Seminarium Duchownego powierzono rektorowi tegoż Seminarium. Od tego czasu, dotychczasowy wicerektor ks. Andrzej Oleś (1984-1996), sprawował urząd rektora Niższego Seminarium Duchownego "przy wydatnej współpracy zespołu wychowawców i profesorów, stanowiących z nim ścisłą jedność. Nad formacją wewnętrzną w Seminarium czuwał mianowany przez biskupa częstochowskiego ojciec duchowny. Administracja Seminarium pod kierunkiem rektora została powierzona prefektowi Seminarium
Zasady sformułowane w statucie zbiegły się z nową polityką władz Polski Ludowej wobec Kościoła, w tym także wobec niższych seminariów. 17 maja 1989 uchwalono ustawę o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 20 tejże ustawy niższe seminaria otrzymały status kościelnej osoby prawnej. Kończył się dla Niższego Seminarium Duchownego czas niepewności trwający nieprzerwanie od początku jego istnienia. Ten fakt znalazł odbicie w praktyce przyznawania praw państwowych. W roku 1990, w związku z art. 20 ust. 3 wspomnianej ustawy przyznano Niższemu Seminarium Duchownemu uprawnienia szkoły państwowej już nie jak bywało dotychczas na 1 rok, tym razem na czas określony do dnia 31 sierpnia 1994 roku"
Dalszy etap rozwoju był związany z inną ustawą, tym razem Ustawą o systemie oświaty z 7 września 1991 roku (Dz.U.1996 Nr 67, poz.329). Ustawa ta, wielokrotnie później nowelizowana oraz uzupełniana kilkudziesięcioma rozporządzeniami, była aktem prawnym o dużym znaczeniu. Regulowała działalność wszelkiego typu szkół. W odniesieniu do niższych seminariów dawała możliwości uzyskania praw szkół publicznych na czas nieokreślony, a zarazem wymuszała dostosowanie ich funkcjonowania do standardów szkolnictwa publicznego. W ten sposób rozpoczyna się nowy okres w historii Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie.

II. Niższe Seminarium Duchowne wpisanie do ewidencji działalności oświatowej prowadzonej przez Kuratora Oświaty w Częstochowie i nadanie szkole uprawnień szkoły publicznej /1992-2002/

Ustawa o systemie oświaty z 7 września 1991 roku (Dz.U.1996 Nr 67, poz.329) wyznacza ważny etap w historii Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie. U progu III Rzeczypospolitej przestaje ono być przedmiotem szykan ze strony władz. System dydaktyczno-wychowawczy, realizowany dotychczas w Niższym Seminarium Duchownym w oparciu o wartości chrześcijańskie i naukę Kościoła, znajduje wsparcie prawne Jak czytamy w preambule tejże ustawy, nauczanie i wychowanie, respektując chrześcijański system wartości, służy rozwijaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności, miłości ojczyzny oraz poszanowania do polskiego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnym otwarciu się na wartości kultur Europy i świata.
Nade wszystko system oświaty III Rzeczypospolitej zapewnia między innymi możliwość zakładania i prowadzenia szkół i placówek przez różne podmioty, w tym osoby prawne i fizyczne, które w świetle art. 82 ust.1 tejże ustawy mogą zakładać szkoły lub placówki po uzyskaniu wpisu do ewidencji prowadzonej przez kuratora oświaty właściwego dla siedziby szkoły lub placówki. W związku z tym 30 sierpnia 1992 roku Arcybiskup Metropolita Częstochowski Stanisław Nowak zwrócił się z prośba do Kuratorium Oświaty w Częstochowie o wpisanie Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie do ewidencji działalności oświatowej prowadzonej przez Kuratora Oświaty w Częstochowie oraz nadanie szkole uprawnień szkoły publicznej. Decyzją z dnia 1 września 1992 roku Niższe Seminarium Duchowne jako Liceum Ogólnokształcące o profilu humanistycznym zostało wpisane do prowadzonej przez Kuratora Oświaty w Częstochowie ewidencji niepublicznych szkół i placówek działalności oświatowej pod nr KO. I-0145/11/92..Ponadto ks. rektor Jerzy Bielecki 4 lipca 1997 zwrócił się do Kuratorium Oświaty w Częstochowie o wpisanie do rejestru Kuratora internatu, będącego integralną częścią Niższego Seminarium Duchownego. Pod nr KO. III-0145/10/97/WŻ wpisano Niższe Seminarium Duchowne jako Liceum Ogólnokształcące wraz z internatem.
W związku z wpisem decyzją Kuratora Oświaty w Częstochowie z dnia 1 września 1992 roku Niższe Seminarium Duchowne w Częstochowie otrzymało prawa szkoły publicznej do odwołania. Decyzja o przyznaniu uprawnień szkoły publicznej mogła być cofnięta w myśl art. 88 ustawy, jeżeli w trybie nadzoru pedagogicznego zostanie ustalone niespełnienie warunków, o których mowa w art.7 ust.3 Ustawy o systemie oświaty z 7 września 1991 roku W myśl tych warunków Niższe Seminarium Duchowne powinno:
1) realizować programy nauczania uwzględniające podstawy programowe,
2) realizować zajęcia edukacyjne w cyklu nie krótszym oraz w wymiarze nie niższym niż łączny wymiar obowiązkowych zajęć edukacyjnych określony w ramowym planie nauczania szkoły publicznej danego typu,
3) stosować zasady klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów, z wyjątkiem egzaminów wstępnych,
4) prowadzić dokumentację przebiegu nauczania ustaloną dla szkół publicznych,
5) zatrudniać nauczycieli obowiązkowych zajęć edukacyjnych, posiadających kwalifikacje określone dla nauczycieli szkół publicznych;
Sankcja cofnięcia uprawnień szkół publicznych wymuszała przeprowadzenie takich reform, aby Niższe Seminarium Duchowne przezwyciężyło dotychczasowe niedomagania i mogło się rozwijać na miarę nowych czasów. Oprócz wymienionych powyżej warunków, wpis do rejestru Kuratora Oświaty oraz nadanie uprawnień szkół publicznych wiązało się posiadaniem przez szkołę odpowiednich warunków lokalowych, zapewniających: możliwość prowadzenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych i realizację innych zadań statutowych, w tym przede wszystkim prowadzenia internatu seminaryjnego. Spełnienie tego wymogu było wówczas największym wyzwaniem. Jeśli trudności z właściwymi zakwaterowaniem uczniów i odpowiednim urządzeniem sal szkolnych występowały od początku istnienia szkoły, to na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku te trudności się spotęgowały i nawarstwiły. Istniejący budynek seminaryjny wymagał kapitalnego remontu i modernizacji. Stare zaniedbania i nowe wymagania w stosunku do bazy materialnej szkoły i internatu były jasnym sygnałem, że takich warunkach nie jest możliwe realizowanie na odpowiednim poziomie programu dydaktyczno-wychowawczego. Co więcej, bez radykalnych zmian zagrożone było wręcz istnienie Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie.
W obliczu takiego wyzwania, 1 lutego 1996 roku, urząd rektora Niższego Seminarium Duchownego objął ks. dr Jerzy Bielecki. W piśmie nominacyjnym z 11 stycznia 1996 roku, Ksiądz Arcybiskup Stanisław Nowak zobowiązał nowego rektora Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie do poszerzenia istniejącej już bazy lokalowej tegoż Seminarium, tak aby alumni "mogli w godnych warunkach zdobywać wiedzę i przygotowywać się do odpowiedzi na powołanie". Zgodnie z zaleceniem ks. Rektor podjął określone działania, aby umożliwić normalne funkcjonowanie instytucji. Najpierw opracowano ekspertyzę budowlaną o stanie technicznym budynku Niższego Seminarium Duchownego pod kątem możliwości dalszego użytkowania. Następnie zrobiono koncepcję architektoniczno - budowlaną nowego budynku Niższego Seminarium Duchownego, przy uwzględnieniu niemożności dalszego użytkowania istniejącego obiektu, z uwagi na zły stan techniczny oraz standard nie odpowiadający obowiązującym normom, jak również na wysokie koszty ewentualnej adaptacji tegoż obiektu. W konsekwencji wystąpiono do Urzędu Miasta Częstochowy - Wydziału Urbanistyki i Architektury o wydanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla takiej inwestycji. Taką decyzję wydano 26 kwietnia 1996 roku. Z uwagi na brak dużych środków finansowych przyjęto koncepcję stopniowej modernizacji istniejącego budynku seminaryjnego i poszerzenia dotychczasowej bazy materialnej.
W tej sytuacji pierwszym etapem modernizacji budynku było polepszenie warunków zakwaterowania. Uczniowie dotychczas mieszkali w ciasnych sypialniach z piętrowymi łóżkami. W roku szkolnym 1996/97 dokonano adaptacji III piętra budynku seminaryjnego na sypialnie dla alumnów. Uzyskano 6 nowych sypialni i 2 łazienki. Stopniowo likwidowano łóżka piętrowe, a sypialnie wyposażono w nowe tapczany, szafy i szafki nocne. W międzyczasie rozpoczęto wymianę instalacji wodnej, kanalizacyjnej i elektrycznej. W 1997 roku, okresie wakacji, dokonano remontu kilku sal lekcyjnych i klatki schodowej.
W pierwszej połowie 1998 roku wykonano remont i modernizację kaplicy seminaryjnej. Dotychczas kaplica była zbyt mała dla 100 alumnów, dlatego została wydłużona o kilka metrów, tak, aby alumni mogli w dobrych warunkach modlić się, korzystać z sakramentów św., a przede wszystkim codziennie uczestniczyć we Mszy św., będącej centrum formacji seminaryjnej. W roku 2001 kaplica została poszerzona. W efekcie kaplica składa się z dwóch części: mniejszej, gdzie sprawuje się sakrament pokuty i większej, gdzie odprawia się Mszę św. Obydwie części są przyozdobione witrażami o tematyce pokutnej i eucharystycznej.
Pilnego rozwiązania wymagał także problem kuchni i refektarza seminaryjnego. Obydwa pomieszczenia znajdowały się w głównym budynku szkoły i jedynie w minimalnym stopniu spełniały warunki wymagane przy zbiorowym żywieniu. Dlatego postanowiono przystosować pomieszczenia w budynku leżącym w północno-zachodniej części posesji i tam urządzić kuchnię i refektarz. W tym celu dokonano rozbudowy i nadbudowy budynku, a wewnątrz dokonano kapitalnego remontu. Od początku roku szkolnego 1999/2000 alumni korzystali z nowego refektarza. W nadbudowanej części oddano do użytku mieszkania dla personelu seminaryjnego.
Obok pomieszczeń internatowych równocześnie remontowano pomieszczenia szkolne, które otrzymywały nowe wyposażenie i pomoce dydaktyczne. Od roku szkolnego 1996/97 rozpoczęły się zajęcia z informatyki w skromnie zorganizowanej sali komputerowej. Z kolei w wyniku zmiany przeznaczenia pomieszczeń szkolnych na parterze budynku szkolnego uzyskano lepsze warunki do funkcjonowania biblioteki seminaryjnej. Systematycznie przeznaczano środki na zakup nowych książek. Jeśli u końca 1996 roku biblioteka liczyła blisko 4 tyś. książek, to w roku 2002 mogła się pochwalić ponad 12 tyś. księgozbiorem.
Jednak w procesie dochodzenia przez Niższe Seminarium Duchowne do warunków lokalowych zapewniających możliwość prowadzenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych na odpowiednim poziome, decydujące znaczenie miała decyzja o budowie nowoczesnej sali gimnastycznej. Z inicjatywy rektora ks. dr. Jerzego Bieleckiego podjęto w 1998 roku starania o pozwolenie na budowę sali gimnastycznej z zapleczem w południowej części posesji. Po uzyskaniu stosownego pozwolenia 7 lipca 1999 roku rozpoczęły się prace budowlane. Trwały ponad 2 lata i szczęśliwie zostały ukończone jesienią 2001 roku. 12 września 2001 roku arcybiskup Stanisław Nowak dokonał poświęcenia sali gimnastycznej w obecności między innymi księży dziekanów archidiecezji częstochowskiej. Oddanie do użytku sali gimnastycznej zbiegło się z obchodami jubileuszu 50-lecia Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie.
Centralne uroczystości jubileuszowe odbyły się 29 września 2001 roku. Najpierw w Archikatedrze Częstochowskiej, podczas uroczystej Eucharystii pod przewodnictwem abpa Józefa Kowalczyka - Nuncjusza Apostolskiego w Polsce, Niższe Seminarium Duchowne dziękowało Bogu za wszelkie dobro, które dokonało się w ciągu minionych 50 lat. Następnie w nowej sali gimnastycznej odbyła się akademia, która zgromadziła wielu wybitnych gości, tak ze strony władz kościelnych, jak i państwowych i samorządowych. Licznie przybyli profesorowie, wychowawcy oraz wielu księży diecezjalnych i zakonnych, siostry zakonne. Największą grupę gości stanowili absolwenci Niższego Seminarium Duchownego, tak świeccy, jak i duchowni, którzy z wdzięcznością wracali do lat spędzonych w Niższym Seminarium Duchownym. Jubileusz był szczególną okazją, aby wyrazić głęboką wdzięczność wszystkim, którzy - jak to wyraził w okolicznościowym liście z okazji 50-lecia Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie, kardynał Zenon Grocholewski - prefekt Kongregacji Edukacji Katolickiej ". "z ogromnym poświęceniem stawiali czoło problemom natury politycznej, ekonomicznej, pedagogicznej, aby Niższe Seminarium Duchowne w Częstochowie mogło zapewnić alumnom odpowiednie warunki do zdobycia solidnego przygotowania humanistycznego, oraz ułatwić im odpowiedź na Boży głos powołujący do kapłaństwa".
Jubileusz niejako zamykał II okres w historii Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie, który był czasem funkcjonowania w systemie oświaty III Rzeczypospolitej.. Szkoła musiała spełnić coraz to nowe warunki, aby funkcjonować w szybko zmieniającym świecie. Trwała reforma ustroju szkolnego. Z uwagi na powstanie gimnazjów w roku szkolnym 2001/2002 nie przeprowadzono rekrutacji do klasy I. Od następnego roku szkolnego Niższe Seminarium Duchowne w Częstochowie miało stać się 3 letnim liceum ogólnokształcącym, ale również - co wyraził z nadzieją kard. Zenon Grocholewski - "miejscem uprzywilejowanym budzenia licznych i świętych powołań do kapłaństwa oraz formacji młodzieży ożywionej duchem ewangelicznym i zdolnej do podjęcia ważnych zadań w Kościele i społeczeństwie

III. Niższe Seminarium Duchowne jako 3-letnia szkołę ponadgimnazjalna ze specjalną formacją religijną /od 2002 do 2011/

Z dniem 1 września 2002 roku Arcybiskup Metropolita Częstochowski Stanisław Nowak dokonał przekształcenia Niższego Seminarium Duchownego-Liceum Ogólnokształcącego z 4-letniej szkoły ponadpodstawowej na 3-letnia szkołę ponadgimnazjalną. Decyzja Arcybiskupa Metropolita była konsekwencją ustawy z dnia 8 stycznia 1999 roku - Przepisy wprowadzające reformę ustroju szkolnego (Dz.U Nr 12 z 1999 r. poz.96 z póź. zmianami). W następstwie tej ustawy wprowadzono w Polsce 8-letnia szkołę podstawową, 3 letnie gimnazjum i 3 letnie liceum. W związku z tym 12 czerwca 2002 roku Niższe Seminarium Duchowne zostało wpisane do ewidencji szkół prowadzonej przez Prezydenta Częstochowy jako szkoła ponadgimnazjalna - liceum ogólnokształcące wraz z internatem. To istotna zmiana w historii Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie - od roku szkolnego 2002/2003 cykl kształcenia w szkole trwa 3 lata. Zajęcia lekcyjne organizowane są zgodnie z ramowym planem nauczania dla liceów ogólnokształcących. Niższe Seminarium Duchowne realizuje rozszerzony program nauczania języka polskiego, historii i wiedzy o kulturze, oraz posiada szkolny zestaw programów nauczania opracowany zgodnie z przepisami prawa oświatowego. Cele wychowawcze realizuje w oparciu o własny program wychowawczy i spójny z nim program profilaktyki.
Wraz z reforma ustroju szkolnego podjęto prace nad zmierzające do wprowadzenia tzw. nowej matury. W maju 2004 roku po raz ostatni absolwenci Niższego Seminarium Duchownego zdawali egzamin dojrzałości w dotychczasowej formie. Najpierw zdawali egzaminy pisemne z języka polskiego i historii, a następnie egzaminy ustne z języka polskiego, z języka obcego i z wybranego przedmiotu. Od sesji wiosennej w roku szkolnym 2004/2005 dotychczasowy egzamin dojrzałości czyli tzw. starą maturę zastąpił egzamin maturalny.
Dzisiejsza forma. egzaminu składa się z części ustnej obejmującej język polski i język obcy, oraz części pisemnej, obejmującej język polski, język obcy i przedmiot wybrany. Część ustna jest oceniana w szkole, a część pisemna poza szkołą przez egzaminatorów wpisanych do ewidencji. Od roku szkolnego 2009/2010 zamiast przedmiotu wybranego abiturienci zdają pisemny egzamin z matematyki. W latach 2005-2011 do egzaminu maturalnego przystąpiło 120 abiturientów Niższego Seminarium Duchownego.
Obok zmian w zakresie nauczania i wychowania najnowszy okres w historii Niższego Seminarium Duchownego charakteryzuje się dalszą modernizacją budynków i upiększaniem terenów wokół szkoły. 5 września 2002 roku arcybiskup Stanisław Nowak poświęcił nową kotłownię gazowo-olejową. Po zakończeniu roku szkolnego 2002/2003 dokonano dalszej modernizacji budynku bloku żywieniowego wraz z dokończeniem nadbdudowy nad refektarzem..
Lata 2004-2010 to czas porządkowania i upiększania budynków i terenu wokół Seminarium oraz dalszego wyposażania szkoły w pomoce dydaktyczne. W tym względzie bardzo ważnym przedsięwzięciem było oddanie do użytku w wrześniu 2004 roku nowoczesnej pracowni informatycznej, wyposażonej w 17 komputerów firmy Maxdata oraz przystąpienie Niższego Seminarium Duchownego do programu "Edukacja z internetem TP - włącz szkołę".
W latach 2004-2005 wykonano ogrodzenie posesji Niższego Seminarium Duchownego. Najpierw wybudowano ogrodzenia w południowo-wschodniej części posesji, a następnie wzdłuż ulicy Piotrkowskiej wraz główną brama wjazdową. Poświęcenie tej inwestycji miało miejsce 22 lutego 2006 roku przy okazji obchodów 10 rocznicy objęcia urzędu rektora przez ks. dr. Jerzego Bieleckiego W tym samym roku wykonano alejki z kostki brukowej w południowej części posesji oraz oddano do użytku alumnów boisko szkolne do piłki nożnej i kort tenisowy. Wykonano również szereg prac związanych z zagospodarowaniem otoczenia szkoły. Efektem tej działalności są trawnik dywanowy, nawierzchnia korowana z posadzeniem 99 drzewek i krzewów, oraz nawierzchnia żwirowa ozdobiona tłuczniem o nazwie serpentynit. Ponadto oświetlono wejście do Seminarium oraz część posesji od ul. Piotrkowskiej.
Od 28 maja do 5 października 2007 roku wykonano prace związane z odnowieniem elewacji budynków i ogrodzenia Niższego Seminarium Duchownego oraz instalacji elektrycznej i piorunochronnej na budynkach seminaryjnych. W latach 2008-2011 kontynuowano prace remontowo-budowlane, tak wewnątrz jak i na zewnątrz obiektów szkolnych.
Obecnie, po modernizacji i rozbudowie budynku szkoły, Niższe Seminarium Duchowne posiada odpowiednie warunki lokalowe, które zapewniają możliwość prowadzenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych i realizację innych zadań statutowych na miarę współczesnych potrzeb. Alumni uczą się w przestronnych i jasnych salach lekcyjnych. Nowoczesna sala komputerowa z dostępem do internetu umożliwia większy kontakt z wiedzą multimedialną. Sala gimnastyczna stwarza możliwości nie tylko swobodnego prowadzenia zajęć z wychowania fizycznego, ale też ze względu na 60-osobową widownię, organizowane są imprezy sportowe, między innymi mecze pomiędzy reprezentantami Seminarium i różnych szkół ponadgimnazjalnych.
Ponadto sala gimnastyczna na czas uroczystości seminaryjnych staje się salą widowiskową, gdzie uczniowie przedstawiają swoje propozycje teatralne i muzyczne. Szkoła posiada kronikę, stronę internetową, gromadzi wycinki prasowe o placówce, organizuje dni otwarte, promuje szkołę bezpośrednio w gimnazjach i parafiach .Ponadto stwarza warunki do nauki śpiewu, gry na instrumentach muzycznych, takich, jak organy, fortepian, gitara, do wspólnego śpiewania w scholi seminaryjnej, czy zespole muzycznym.
W prowadzeniu procesu dydaktycznego ważne miejsce zajmuje biblioteka seminaryjna licząca obecnie ponad 13 tysięcy pozycji książkowych oraz wiele nośników audiowizualnych i płytowych. Godny podkreślenia jest też fakt, że duża część pozycji została zakupiona w ostatnich kilku latach, co świadczy dobrze o aktualności i nowoczesności bibliotecznego zbioru. Ponadto uczniowie mają kontakt z wieloma czasopismami religijnymi i naukowymi, dzięki czemu mogą poszerzać swoja wiedzę ogólną i religijną. W Seminarium znajduje się również nowoczesna sala telewizyjna, umożliwiająca prowadzenie zajęć lekcyjnych i spełniająca funkcje rekreacyjne i kulturalne.
Wreszcie dumą Niższego Seminarium Duchownego jest przestronna kaplica, ozdobiona pięknymi witrażami, której wystrój skłania do refleksji i modlitwy, z czego chętnie korzystają seminarzyści. Obok tych najważniejszych miejsc w Seminarium znajdują się: szkolny sklepik, sala redakcyjna gazetki szkolnej i wszystkie pomieszczenia związane z działalnością internatu. Niższe Seminarium dysponuje więc bazą materialną w pełni wystarczającą do rozwoju duchowego, dydaktycznego i kulturalnego uczniów. Alumni mogą w godnych warunkach uczyć się i przygotowywać się do odpowiedzi na Boże powołanie.

Opracował: ks. dr Jerzy Bielecki
50 lat Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie

Dwa są takie Seminaria w Polsce, jedno w Płocku, drugie w Częstochowie. To w Częstochowie obchodzi w tym roku jubileusz 50. rocznicy powstania. Usytuowane blisko archikatedry w duchowej stolicy Polski miało i ma do spełnienia szczególną misję. W ciągu 50 lat istnienia doczekało się ponad 800 absolwentów. Wielu z nich, ponad 300, podjęło służbę kapłańską i wielu pełni bardzo ważne funkcje w swoich diecezjach, jako najbliżsi współpracownicy biskupów są kanclerzami kurii diecezjalnych, wikariuszami generalnymi, biskupimi. Ci zaś, którzy wybrali życie świeckie, realizują ważne zadania społeczne, pełnią ważne funkcje państwowe, są profesorami wyższych uczelni. Absolwenci NSD przebywają także poza granicami Polski, m.in. w USA, Niemczech, we Włoszech, Francji. Pracują na misjach, m.in. w Zambii, Brazylii. Wielu odkryło w sobie powołanie do życia zakonnego, m.in. w zakonach: paulinów, paulistów, franciszkanów, cystersów. W swoich wspólnotach zakonnych także pełnią ważne funkcje jako przełożeni domów. Wielu absolwentów to wspaniali duszpasterze, budowniczowie nowych kościołów w swoich diecezjach.
Początki Seminarium sięgają roku 1951. W bardzo trudnych czasach dla Kościoła w Polsce rozpoczął się rok szkolny 1951/52. Zasadniczą wartość dla rozwoju NSD miał statut, nadany przez bp. Zdzisława Golińskiego 31 sierpnia 1952 r. Bp Goliński zaznaczył, że bezpośrednim celem funkcjonowania Seminarium jest przygotowanie kandydatów do studiów filozoficzno-teologicznych w Wyższym Seminarium Duchownym Diecezji Częstochowskiej w Krakowie. W 1957 r. całe Seminarium zostało zlokalizowane w gmachach przy ul. Piotrkowskiej. W tym miejscu do tej pory odbywają się zajęcia szkolne i tutaj też znajduje się internat. W 1981 r. przyznano Niższemu Seminarium uprawnienia szkoły państwowej. 17 lutego 1987 r. metropolita częstochowski - abp Stanisław Nowak nadał nowy statut, co przyczyniło się do uzyskania przez Niższe Seminarium Duchowne uprawnień szkoły publicznej. W 1992 r. NSD zostało wpisane do ewidencji działalności oświatowej prowadzonej przez Kuratora Oświaty w Częstochowie. W kwietniu 1998 r. odbył się I Zjazd Absolwentów NSD.
Dzisiaj Seminarium jest nowoczesną szkołą średnią, z bogatym zapleczem dydaktycznym i socjalnym. Obecny rektor - ks. dr Jerzy Bielecki z całym zespołem współpracowników nie ustaje w trosce o kształcenie i wychowanie swoich uczniów, przygotowując ich do odpowiedzialnego życia dla Boga i ludzi.
Warunki przyjęcia do Niższego Seminarium Duchownego w Częstochowie
Kandydaci powinni złożyć w sekretariacie Szkoły do 15 maja następujące dokumenty: podanie, życiorys, 3 zdjęcia, świadectwo chrztu i bierzmowania, pisemną zgodę rodziców, odpis aktu urodzenia, opinię księdza proboszcza, opinię katechety, kartę zdrowia.


KS. ZDZISŁAW WÓJCIK